Całe postępowanie ma zamknąć się w 2–3 miesiące. Opis każdego etapu: wniosek, skutki otwarcia, plan, głosowanie i zatwierdzenie układu.
W pierwszej kolejności dłużnik składa do właściwego dla swojej siedziby sądu gospodarczego (wydziału upadłościowego) wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego.
Wniosek ten, oprócz szczegółowych danych dłużnika, zawiera m.in.:
W treści wniosku dłużnik powinien wskazać propozycje układowe, które mogą polegać na przykład na:
Propozycje układowe mogą wskazywać jeden lub więcej sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika.
Przed złożeniem wniosku należy uiścić zaliczkę na wydatki związane z postępowaniem. Zaliczka jest równa wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa GUS. Dowód płatności należy dołączyć do wniosku, podobnie jak dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 1000 zł.
Sąd rozpoznaje wniosek szybko, na posiedzeniu niejawnym — czyli bez informowania wierzycieli i bez ich udziału — w terminie tygodnia od dnia jego złożenia. Jest to jednak termin instrukcyjny, więc jego niedochowanie nie skutkuje wadliwością rozstrzygnięcia.
Rozpoznając wniosek, sąd nie wyznacza rozprawy i jest ograniczony do oparcia swojego rozstrzygnięcia jedynie o dokumenty dołączone do wniosku. W sytuacji, w której na ich podstawie nie ma możliwości podjęcia jednoznacznej decyzji, sąd jest zobowiązany do oddalenia wniosku — dlatego kompletność dokumentacji ma tu decydujące znaczenie.
Uwzględniając wniosek, sąd wydaje postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego oraz wyznacza sędziego-komisarza i nadzorcę sądowego.
Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego staje się skuteczne z chwilą wydania. W tym dniu majątek dłużnika staje się masą układową, a dłużnik nie może spełniać świadczeń z wierzytelności objętych układem.
Odsetki za opóźnienie nalicza się tylko do dnia poprzedzającego otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego włącznie.
Otwarcie postępowania nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowań sądowych, administracyjnych, sądowo-administracyjnych i przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności.
Wobec wierzytelności objętych układem nie mogą być prowadzone postępowania egzekucyjne. Egzekucje wszczęte przed dniem otwarcia postępowania ulegają zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia.
Sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może uchylić zajęcia (np. rachunku bankowego) dokonane przed dniem otwarcia postępowania, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.
Po dniu otwarcia postępowania wszczęcie egzekucji oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem jest całkowicie niedopuszczalne.
Postępowanie układowe nie obejmuje wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo na mieniu dłużnika, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ich objęcie. Wyjątek ten dotyczy wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, zastawami lub hipoteką morską.
Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo mogą w toku postępowania prowadzić egzekucję, ale wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. Sędzia-komisarz może jednak zawiesić takie postępowanie, jeżeli egzekucję skierowano do przedmiotu zabezpieczenia niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa — łączny czas zawieszenia nie może przekroczyć trzech miesięcy.
W terminie dwóch tygodni od dnia otwarcia wyznaczony nadzorca sądowy powinien sporządzić:
Dokumenty te są przedstawiane sędziemu-komisarzowi. Termin ten jest zdecydowanie krótszy od tego wyznaczonego w „zwykłym” postępowaniu układowym, gdzie nadzorca ma na złożenie planu 30 dni.
Charakterystyczne jest, że w przyspieszonym postępowaniu układowym wierzycielowi nie przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu względem nieumieszczenia jego wierzytelności w spisie. To właśnie ta rezygnacja z kontradyktoryjności daje postępowaniu jego szybkość.
Niezwłocznie po złożeniu dokumentów przez nadzorcę sędzia-komisarz wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli w celu głosowania nad układem. „Niezwłocznie” to pojęcie niedookreślone — w praktyce przyjęło się, że chodzi o termin od 7 do 14 dni, ale wszystko zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Jednocześnie sędzia-komisarz zawiadamia wierzycieli umieszczonych w spisie wierzytelności, doręczając im propozycje układowe, informację o podziale wierzycieli oraz dodatkowe pouczenia.
Prawo głosu mają co do zasady wierzyciele, których wierzytelności zostały umieszczone w zatwierdzonym spisie wierzytelności, oraz wierzyciele, którzy stawią się na zgromadzeniu i przedłożą sędziemu-komisarzowi tytuł egzekucyjny stwierdzający ich wierzytelność.
Głosowanie przeprowadza się pisemnie, a opis przebiegu i wynik głosowania zamieszcza się w protokole. Wierzyciel obecny osobiście może oddać głos ustnie do protokołu. Uczestnik postępowania może głosować również przez pełnomocnika, którym może być inny z wierzycieli. Wierzyciela, który wstrzymał się od głosu, uważa się za nieuczestniczącego w głosowaniu.
Jeżeli dłużnikiem jest spółka handlowa, prawa głosu nie ma wierzyciel będący spółką powiązaną z dłużnikiem oraz osoby upoważnione do jej reprezentacji. Dotyczy to również spółki dominującej i zależnej w stosunku do dłużnika oraz spółki kapitałowej, której spółka dominująca jest jednocześnie spółką dominującą dla dłużnika.
Głosowanie nad układem można przeprowadzić w grupach wierzycieli obejmujących poszczególne kategorie interesów. Układ zostaje przyjęty, jeżeli w każdej grupie wypowie się za nim większość głosujących wierzycieli z tej grupy, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom z tej grupy.
Układ może zostać przyjęty również wtedy, gdy nie uzyskał wymaganej większości w niektórych grupach — jeżeli wierzyciele mający łącznie dwie trzecie sumy wierzytelności głosowali za przyjęciem układu, a wierzyciele z grup przeciwnych zostaną zaspokojeni na podstawie układu w stopniu nie mniej korzystnym niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego.
W przypadku, gdy odbycie zgromadzenia wierzycieli jest utrudnione, sędzia-komisarz może postanowić o przeprowadzeniu głosowania w innym trybie, w tym z pominięciem zwoływania zgromadzenia.
Warunkiem koniecznym jest znaczna liczba wierzycieli, powodująca techniczne utrudnienia w odbyciu zgromadzenia. Postanowienie wydaje sędzia-komisarz na posiedzeniu niejawnym; przysługuje na nie zażalenie w terminie tygodnia od obwieszczenia.
Te zasady dają szansę faktycznego szybkiego zakończenia postępowania również przy skomplikowanych sprawach.
Na zgromadzeniu wierzycieli można zawrzeć układ, jeżeli uczestniczy w nim co najmniej jedna piąta wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem.
Uchwała o przyjęciu układu zapada kwalifikowaną większością głosów: musi się za nią wypowiedzieć większość głosujących wierzycieli, którzy oddali ważny głos, mających łącznie co najmniej dwie trzecie (2/3) sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom.
Układ przyjęty przez zgromadzenie wierzycieli zatwierdza sąd restrukturyzacyjny, zawierając w sentencji postanowienia treść układu.
Sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeżeli narusza on prawo — w szczególności jeżeli przewiduje udzielenie pomocy publicznej niezgodnie z przepisami — albo jeżeli jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany. Ustawodawca wprowadza domniemanie, że ta „oczywistość” zachodzi, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania.
Sąd może odmówić zatwierdzenia układu, jeżeli jego warunki są rażąco krzywdzące dla wierzycieli, którzy głosowali przeciw i zgłosili zastrzeżenia.
Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone. Od tego momentu prawa i obowiązki dłużnika wobec wierzycieli są określone na nowo. Układ wiąże tych wierzycieli, których wierzytelności według ustawy są objęte układem, chociażby nie zostały umieszczone w spisie wierzytelności.
Z tym samym dniem postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa, a tytuły wykonawcze lub egzekucyjne obejmujące te wierzytelności tracą wykonalność.
Zawieszone postępowania dotyczące wierzytelności nieobjętych układem mogą zostać podjęte na wniosek wierzyciela.
Gdy dłużnik nie wywiązuje się z postanowień układu, sąd — na wniosek wierzyciela, nadzorcy wykonania układu albo innej uprawnionej osoby — uchyla układ. W następstwie dotychczasowi wierzyciele mogą dochodzić swych roszczeń w pierwotnej wysokości, a wypłacone na podstawie układu sumy zalicza się na poczet dochodzonych wierzytelności.
Nieprzyjęcie układu przez zgromadzenie wierzycieli powoduje obowiązkowe umorzenie postępowania. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w nieprzekraczalnym terminie dwóch tygodni (zasadą jest termin 7-dniowy).
Umorzenie postępowania otwiera przed wierzycielami i dłużnikiem dodatkowe możliwości. Wierzyciele mogą wytoczyć powództwa i uzyskać tytuły egzekucyjne, a jeżeli już posiadają tytuły wykonawcze — skierować sprawę do egzekucji.
Prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne nie wyklucza możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. W pierwszej kolejności sąd zawsze rozpoznaje jednak wniosek restrukturyzacyjny, a sąd upadłościowy wstrzymuje rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego.
Jeżeli wstrzymaniu sprzeciwia się interes ogółu wierzycieli, sąd upadłościowy wydaje postanowienie o przejęciu wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i rozstrzygnięcia jednym postanowieniem.
Założeniem ustawodawcy było, aby całe przyspieszone postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone było nie dłużej niż około 2–3 miesięcy (do zatwierdzenia układu).
Wyjątkiem mogą być sprawy, w których pojawią się kwestie związane z udzieleniem pomocy publicznej, na przykład rozłożenie na raty płatności podatków. Pomoc publiczna może zostać przyznana na cele związane z planem restrukturyzacyjnym i zwiększa szanse przedsiębiorcy na powrót do rynkowej rywalizacji, ale jej uzyskanie nie jest łatwe i może znacznie przedłużyć czas postępowania.
Warunkiem koniecznym skuteczności restrukturyzacji i poszanowania praw wierzycieli jest bowiem także jej szybkość.
Chcesz sprawdzić, jak te przepisy działają w Twojej sytuacji? Wstępna analiza zajmuje trzy minuty i nie wymaga podawania danych.
Przejdź do analizy